Ofisdə arxiv otağı sənədlərin təhlükəsiz, sistemli və uzunmüddətli saxlanmasını təmin edən xüsusi sahədir. Bu otağın düzgün planlanması gündəlik iş prosesinin sürətinə birbaşa təsir göstərir. Qarışıq və nəzarətsiz arxiv əməkdaşların lazımi sənədi tapmasına çox vaxt sərf etməsinə səbəb olur. Uyğun olmayan saxlanma şəraiti isə kağızların, qovluqların və digər materialların zədələnməsi ilə nəticələnə bilər. Buna görə arxiv otağı yalnız boş sahəyə rəflər yerləşdirməklə formalaşdırılmamalıdır. Planlaşdırma zamanı saxlanacaq sənədlərin həcmi, növü və istifadə tezliyi müəyyən edilməlidir. Otağın ölçüsü mövcud ehtiyaclarla yanaşı gələcək arxiv artımına da uyğun olmalıdır. Rəflərin yerləşimi əməkdaşların təhlükəsiz və rahat hərəkətinə imkan verməlidir. İşıqlandırma sənəd etiketlərinin asan oxunmasını təmin etməli, lakin materiallara zərər verməməlidir. Temperatur və rütubət səviyyəsi kağız sənədlərin qorunması üçün sabit saxlanmalıdır. Yanğın, su basması və icazəsiz giriş kimi risklər əvvəlcədən qiymətləndirilməlidir. Məxfi sənədlər üçün ayrıca kilidli dolablar və nəzarətli giriş sistemi nəzərdə tutulmalıdır. Arxivdə istifadə olunan mebel möhkəm, dayanıqlı və saxlanacaq yükə uyğun seçilməlidir. Keçidlər dar olmamalı və fövqəladə hallarda çıxışa maneə yaratmamalıdır. Sənədlərin kateqoriyalar üzrə düzgün təsnifatı fiziki planın əsasını təşkil edir. Rəqəmsal qeydiyyat sistemi fiziki arxivdə axtarış prosesini daha da asanlaşdıra bilər. Otağın təmizliyi və müntəzəm texniki baxışı da sənədlərin ömrünü uzadır. İstifadə müddəti başa çatmış materialların vaxtında çıxarılması lazımsız sıxlığın qarşısını alır. Yaxşı təşkil edilmiş arxiv otağı həm məxfiliyi, həm də iş səmərəliliyini artırır. Aşağıdakı prinsiplər ofisdə təhlükəsiz, funksional və idarəolunan arxiv sahəsi yaratmağa kömək edir.
Arxiv otağının yerini və ölçüsünü müəyyənləşdirmək
Arxiv otağının yeri seçilərkən sənədlərə çıxış rahatlığı ilə təhlükəsizlik arasında balans yaradılmalıdır. Otaq gündəlik iş sahələrinə çox uzaq olmamalıdır. Bununla yanaşı, arxiv müştərilərin və icazəsiz şəxslərin sərbəst daxil olduğu zonada yerləşdirilməməlidir. Zirzəmi sahələri su basması və yüksək rütubət riski baxımından diqqətlə yoxlanmalıdır. Dam örtüyünə yaxın otaqlarda isə temperatur dəyişiklikləri və su sızması ehtimalı qiymətləndirilməlidir. Arxiv üçün mümkün qədər quru, havalandırılan və sabit şəraitli otaq seçilməlidir. Sahənin ölçüsü hazırda saxlanılan sənədlərin həcminə əsasən hesablanmalıdır. Gələcək illərdə yaranacaq əlavə sənədlər üçün boş tutum da nəzərdə saxlanmalıdır. Otağın formasının düzbucaqlı olması rəflərin daha səmərəli yerləşdirilməsinə imkan verir. Sütunlar, çıxıntılar və alçaq tavanlar istifadə edilə bilən sahəni məhdudlaşdıra bilər. Qapının eni qutuların, rəflərin və arxiv avadanlığının rahat daşınmasına uyğun olmalıdır. Arxiv otağında lazımsız mebel və başqa şöbələrə aid avadanlıq saxlanmamalıdır. Əgər sənəd həcmi böyükdürsə, qəbul, çeşidləmə və daimi saxlama üçün ayrı hissələr yaradıla bilər. Tez-tez istifadə olunan arxivlə uzunmüddətli saxlanma sahəsinin ayrılması iş prosesini sürətləndirir. Düzgün yer və ölçü seçimi sonrakı mebel, təhlükəsizlik və iqlimləndirmə qərarlarını daha effektiv edir.
Rəfləri və sənəd sistemini düzgün təşkil etmək
Arxiv rəfləri saxlanacaq qovluq və qutuların ölçüsünə uyğun seçilməlidir. Rəflərin daşıma qabiliyyəti üzərinə yerləşdiriləcək ümumi yükdən aşağı olmamalıdır. Metal rəflər davamlılığı və asan təmizlənməsi səbəbindən geniş istifadə olunur. Rəflər divara və ya döşəməyə möhkəm bərkidilərək aşma riskindən qorunmalıdır. Ən ağır qutular aşağı rəflərdə yerləşdirilməlidir. Tez-tez istifadə olunan sənədlər göz və əl səviyyəsinə yaxın saxlanmalıdır. Az istifadə edilən materiallar yuxarı və ya daha uzaq bölmələrə yerləşdirilə bilər. Rəflərlə tavan arasında hava dövranı və yanğın təhlükəsizliyi üçün kifayət qədər məsafə qalmalıdır. Sənədlər birbaşa döşəmənin üzərində saxlanmamalıdır. Rəf sıraları arasında əməkdaşın rahat hərəkəti və qutuları daşıması üçün geniş keçid yaradılmalıdır. Hər rəf, bölmə və qutu aydın kod və etiketlə işarələnməlidir. Etiket sistemi sənədlərin şöbə, tarix, mövzu və saxlanma müddətinə görə təsnifatını əks etdirməlidir. Arxiv planı otağın girişində və elektron sistemdə əlçatan saxlanıla bilər. Yeni sənədlərin yerləşdirilməsi üçün əvvəlcədən müəyyən edilmiş boş bölmələr ayrılmalıdır. Sistemli rəf və etiket quruluşu sənədlərin itməsi, səhv yerləşdirilməsi və gec tapılması riskini azaldır.
İqlim, işıqlandırma və təhlükəsizlik şəraiti yaratmaq
Kağız sənədlərin qorunması üçün arxiv otağında temperatur və rütubət mümkün qədər sabit olmalıdır. Kəskin temperatur dəyişiklikləri kağızın və mürəkkəbin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Həddindən artıq rütubət kif, qoxu və zərərvericilərin yaranmasına şərait yaradır. Çox quru hava isə bəzi materialların kövrəkləşməsinə səbəb ola bilər. Otaqda havalandırma sistemi qurulmalı və hava axını rəflər arasında da təmin edilməlidir. Su borularının arxiv sahəsindən keçməsi mümkün qədər məhdudlaşdırılmalıdır. Boruların olduğu hallarda sızma sensorları və müntəzəm yoxlama proseduru tətbiq edilməlidir. İşıqlandırma bütün rəf etiketlərini kölgəsiz görməyə imkan verməlidir. Lampalar çox istilik yaratmayan və enerjiyə qənaət edən modellərdən seçilməlidir. Günəş işığı sənədlərə birbaşa düşməməli, pəncərələrdə qoruyucu vasitələrdən istifadə olunmalıdır. Arxiv otağında tüstü detektorları və uyğun yanğınsöndürmə avadanlığı yerləşdirilməlidir. Çıxış yolu, elektrik panelləri və təhlükəsizlik avadanlığı rəflərlə bağlanmamalıdır. Döşəmə sürüşməyən, hamar və ağır yüklərə davamlı materialdan hazırlanmalıdır. Zərərvericilərə qarşı müntəzəm nəzarət sənədlərin fiziki bütövlüyünü qorumağa kömək edir. Sabit mühit və qabaqlayıcı təhlükəsizlik tədbirləri arxiv materiallarının uzun müddət yararlı qalmasını təmin edir.
Giriş nəzarəti və rəqəmsal qeydiyyat sistemi qurmaq
Arxiv otağına giriş yalnız səlahiyyətli əməkdaşlarla məhdudlaşdırılmalıdır. Qapıda etibarlı kilid, kart sistemi və ya elektron giriş nəzarəti tətbiq oluna bilər. Məxfi sənədlərin götürülməsi və qaytarılması qeydiyyata alınmalıdır. Hər sənəd üçün məsul şəxs və saxlanma müddəti əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Fiziki qovluqların elektron kataloqda qeydiyyatı axtarış prosesini sürətləndirir. Kataloqda sənədin adı, kodu, yeri, tarixi və məxfilik səviyyəsi göstərilə bilər. Barkod və ya QR əsaslı sistemlər böyük arxivlərdə izləmə dəqiqliyini artırır. Sənədlərin rəqəmsallaşdırılması fiziki nüsxələrə gündəlik müraciət ehtiyacını azalda bilər. Bununla belə, rəqəmsal surətlər məlumatların qorunması qaydalarına uyğun saxlanmalıdır. Arxiv otağında dövri inventar yoxlamaları keçirilməlidir. Səhv yerləşdirilmiş, zədələnmiş və ya müddəti bitmiş sənədlər yoxlama zamanı müəyyən edilməlidir. Məhv edilməli sənədlər məxfilik tələblərinə uyğun üsulla utilizasiya olunmalıdır. Rəflər, kilidlər, sensorlar və havalandırma sistemi üçün texniki baxış cədvəli hazırlanmalıdır. Arxivdən istifadə qaydaları bütün aidiyyəti əməkdaşlara aydın şəkildə izah edilməlidir. Nəzarət, rəqəmsal qeydiyyat və müntəzəm baxış birlikdə arxiv otağının uzunmüddətli səmərəliliyini qoruyur.